{"id":3283,"date":"2022-12-10T13:49:08","date_gmt":"2022-12-10T12:49:08","guid":{"rendered":"https:\/\/wroclaw.one\/?p=3283"},"modified":"2023-03-15T14:21:47","modified_gmt":"2023-03-15T13:21:47","slug":"zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach-3283","title":{"rendered":"Zaginione zabytki techniki wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego: co pozosta\u0142o po dawnych kopalniach i fabrykach?"},"content":{"rendered":"\n<p>Historycznie wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie jest domem dla najwi\u0119kszej liczby obiekt\u00f3w przemys\u0142owych, kt\u00f3re s\u0105 uwa\u017cane za w\u0142asno\u015b\u0107 narodow\u0105 Polski. W tym artykule na stronie internetowej <a href=\"https:\/\/wroclaw.one\/\">wroclaw.one<\/a> opowiemy o tym, czym s\u0105 te zabytki kultury technicznej i gdzie si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e78e6de8fb\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e78e6de8fb\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach-3283\/#%E2%80%9EZloty_wiek%E2%80%9D_przemyslu_na_Dolnym_Slasku\" >\u201eZ\u0142oty wiek\u201d przemys\u0142u na Dolnym \u015al\u0105sku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach-3283\/#Ocalic_resztki_%E2%80%9Edawnej_wielkosci%E2%80%9D\" >Ocali\u0107 resztki \u201edawnej wielko\u015bci\u201d<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach-3283\/#Stare_kopalnie_Dolnego_Slaska\" >Stare kopalnie Dolnego \u015al\u0105ska<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach-3283\/#Fabryki_i_wielkie_piece\" >Fabryki i wielkie piece<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach-3283\/#Kanaly_stacje_i_browary\" >Kana\u0142y, stacje i browary<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"%E2%80%9EZloty_wiek%E2%80%9D_przemyslu_na_Dolnym_Slasku\"><\/span>\u201eZ\u0142oty wiek\u201d przemys\u0142u na Dolnym \u015al\u0105sku<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Terytorium wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego jest bogate w minera\u0142y, dlatego od dawnych czas\u00f3w wydobywano tu rud\u0119 i wytapiano metale &#8211; o\u0142\u00f3w, \u017celazo, srebro. A\u017c do XIV wieku robiono to w spos\u00f3b rzemie\u015blniczy, w ma\u0142ych warsztatach i ku\u017aniach. P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 du\u017ce warsztaty, kopalnie i odpowiednia infrastruktura.<\/p>\n\n\n\n<p>Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce swego czasu wielki wk\u0142ad w rozw\u00f3j lokalnej produkcji mia\u0142 zakon cysters\u00f3w, kt\u00f3ry osiedli\u0142 si\u0119 na ziemiach \u015bl\u0105skich w XIII wieku. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dzi\u0119ki przedsi\u0119biorczym mnichom w regionie aktywnie rozwija\u0142 si\u0119 przemys\u0142 szklarski.<\/p>\n\n\n\n<p>Rewolucja przemys\u0142owa w Europie, kt\u00f3ra dokona\u0142a si\u0119 w po\u0142owie XVIII wieku, doprowadzi\u0142a do znacz\u0105cych zmian spo\u0142eczno-gospodarczych na Dolnym \u015al\u0105sku. Pot\u0119\u017cny impuls rozwoju przemys\u0142u w regionie da\u0142 Wy\u017cszy Urz\u0105d G\u00f3rniczy, utworzony w 1779 roku we Wroc\u0142awiu pod przewodnictwem s\u0142ynnego niemieckiego geologa i przysz\u0142ego ministra kieruj\u0105cego pruskim Departamentem G\u00f3rnictwa i Hutnictwa Friedricha Wilhelma von Redena.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzi\u0119ki inicjatywie tej organizacji na \u015al\u0105sku pojawi\u0142 si\u0119 nowoczesny sprz\u0119t i pracuj\u0105cy nad nim specjali\u015bci. Kiedy do procesu w\u0142\u0105czyli si\u0119 lokalni potentaci, w regionie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 boom przemys\u0142owy &#8211; zacz\u0119\u0142y masowo otwiera\u0107 si\u0119 nowe kopalnie, zak\u0142ady przer\u00f3bki rudy, huty, pojawia\u0142y si\u0119 nowe miasta i miasteczka. R\u00f3wnolegle rozwija\u0142a si\u0119 sie\u0107 transportowa &#8211; budowano kana\u0142y dla statk\u00f3w towarowych, barek, a p\u00f3\u017aniej tory i stacje kolejowe.<\/p>\n\n\n\n<p>W XX wieku przemys\u0142 \u015bl\u0105ski by\u0142 uznawany za jeden z najbardziej zaawansowanych technologicznie w Europie. Trwa\u0142o to do pocz\u0105tku lat 90., kiedy procesy restrukturyzacji produkcji i zmiany w\u0142a\u015bcicieli doprowadzi\u0142y do \u200b\u200bzniszczenia i likwidacji wi\u0119kszo\u015bci \u201estarych\u201d przedsi\u0119biorstw, w tym budynk\u00f3w i rzadkiego wyposa\u017cenia o warto\u015bci historycznej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ocalic_resztki_%E2%80%9Edawnej_wielkosci%E2%80%9D\"><\/span>Ocali\u0107 resztki \u201edawnej wielko\u015bci\u201d<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Wiele zosta\u0142o ju\u017c bezpowrotnie utracone. Mo\u017cliwe jest jednak uratowanie cz\u0119\u015bci zachowanego dziedzictwa historycznego poprzez przystosowanie go do wsp\u00f3\u0142czesnych warunk\u00f3w dzi\u0119ki w\u0142\u0105czeniu tych obiekt\u00f3w do program\u00f3w rekreacyjnych przewiduj\u0105cych ich wykorzystanie do cel\u00f3w kulturalno-o\u015bwiatowych. Wyst\u0119puj\u0105 takie przyk\u0142ady. Na przyk\u0142ad, na terenie Katowic jest to browar&nbsp; Mokrskiego w Szopienicach oraz szyb \u201eWilson\u201d na terenie jednostki pomocniczej Jan\u00f3w-Nikiszowiec.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Stare_kopalnie_Dolnego_Slaska\"><\/span>Stare kopalnie Dolnego \u015al\u0105ska<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabytk\u00f3w techniki Dolnego \u015al\u0105ska to budowle i urz\u0105dzenia przemys\u0142u wydobywczego. Obecnie obiekty zbudowane w po\u0142owie XIX i na pocz\u0105tku XX wieku maj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 warto\u015b\u0107 architektoniczn\u0105 i historyczn\u0105. W szczeg\u00f3lno\u015bci kopalnia srebra w G\u00f3rach Tarnowskich, przedsi\u0119biorstwa w Zabrzu-Mikulczycach, Radlinie, Czeladzi, Ho\u017cy i innych miastach.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Fabryki_i_wielkie_piece\"><\/span>Fabryki i wielkie piece<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Drug\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 Dolnego \u015al\u0105ska jest hutnictwo. Jego aktywny rozw\u00f3j rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pod koniec XVIII wieku i na pocz\u0105tku XIX wieku od budowy wielkich piec\u00f3w w Kr\u00f3lewskich Odlewniach \u017beliwa w Gliwicach i Chorzowie. P\u00f3\u017aniej pojawia\u0142y si\u0119 prywatne przedsi\u0119biorstwa hutnicze, zazwyczaj przy kopalniach w\u0119gla. W\u015br\u00f3d tych budynk\u00f3w znajduje si\u0119 wiele o warto\u015bci historycznej. S\u0105 to Huta Baildon w Katowicach, budynki walcowni cynku \u201eSilesia\u201d w dzielnicy Lipiny w \u015awi\u0119toch\u0142owicach, wie\u017ca wsadowa \u201eGichta\u201d Huty Waleska w Palowicach, wie\u017ca wyci\u0105gowa do wsadu wielkopiecowego w Por\u0119bie; Huty Klemens i Teresa w Ustroniu; Huta Bankowa w D\u0105browie G\u00f3rniczej; Huta Cz\u0119stochowa w Cz\u0119stochowie.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Kanaly_stacje_i_browary\"><\/span>Kana\u0142y, stacje i browary<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>W\u015br\u00f3d zabytk\u00f3w techniki Dolnego \u015al\u0105ska, kt\u00f3re trzeba ratowa\u0107, znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c obiekty zwi\u0105zane z infrastruktur\u0105 transportow\u0105 &#8211; s\u0105 to przede wszystkim kana\u0142y K\u0142odnicki i Gliwicki, budowle hydrotechniczne w Raciborzu, oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w w Pobucie, linie kolejowe, filie, stacje.<\/p>\n\n\n\n<p>Du\u017cym zainteresowaniem rekreacyjnym ciesz\u0105 si\u0119 obiekty przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego w Bielsku-Bia\u0142ej, Cz\u0119stochowie i Sosnowcu, zesp\u00f3\u0142 radiostacji w Gliwicach.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"766\" src=\"https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3284\" srcset=\"https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-8.png 1024w, https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-8-300x224.png 300w, https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-8-768x575.png 768w, https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-8-696x521.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Pierwsze miejsce na tej li\u015bcie zajmuj\u0105 budynki zwi\u0105zane z przemys\u0142em spo\u017cywczym, w szczeg\u00f3lno\u015bci browarami, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najstarszym jest browar zamkowy w Raciborzu, zbudowany w XVI wieku. Warto wspomnie\u0107, \u017ce wiele z nich funkcjonuje do dzi\u015b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historycznie wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie jest domem dla najwi\u0119kszej liczby obiekt\u00f3w przemys\u0142owych, kt\u00f3re s\u0105 uwa\u017cane za w\u0142asno\u015b\u0107 narodow\u0105 Polski. W tym artykule na stronie internetowej wroclaw.one opowiemy o tym, czym s\u0105 te zabytki kultury technicznej i gdzie si\u0119 znajduj\u0105. \u201eZ\u0142oty wiek\u201d przemys\u0142u na Dolnym \u015al\u0105sku Terytorium wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego jest bogate w minera\u0142y, dlatego od dawnych czas\u00f3w wydobywano [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":308,"featured_media":2154,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1165],"tags":[2392,2391,2376,2379,2374,2375,2377,2393,2383,2390,2389],"moimportance":[81],"motype":[1159],"moformat":[83],"class_list":{"0":"post-3283","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-business","8":"tag-zloty-wiek-przemyslu-na-dolnym-slasku","9":"tag-co-pozostalo-po-dawnych-kopalniach-i-fabrykach","10":"tag-fabryki-i-produkcje","11":"tag-fabryki-w-historii-wroclawia","12":"tag-fabryki-we-wroclawiu","13":"tag-historia-fabryk","14":"tag-historia-fabryki-we-wroclawiu","15":"tag-ocalic-resztki-dawnej-wielkosci","16":"tag-rozwoj-biznesu","17":"tag-zaginione-zabytki-techniki","18":"tag-zaginione-zabytki-techniki-wojewodztwa-slaskiego","19":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","20":"motype-eternal","21":"moformat-vlasna"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3283","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/308"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3283"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3283\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3287,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3283\/revisions\/3287"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3283"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3283"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3283"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3283"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3283"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3283"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}