{"id":3431,"date":"2022-12-28T18:06:06","date_gmt":"2022-12-28T17:06:06","guid":{"rendered":"https:\/\/wroclaw.one\/?p=3431"},"modified":"2023-03-31T23:31:32","modified_gmt":"2023-03-31T21:31:32","slug":"fabryka-wagonow-pafawag-jak-warsztat-stolarski-stal-sie-przemyslowym-gigantem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/fabryka-wagonow-pafawag-jak-warsztat-stolarski-stal-sie-przemyslowym-gigantem-3431","title":{"rendered":"Fabryka Wagon\u00f3w Pafawag: jak warsztat stolarski sta\u0142 si\u0119 przemys\u0142owym gigantem"},"content":{"rendered":"\n<p>Swego czasu to najwi\u0119ksze wroc\u0142awskie przedsi\u0119biorstwo dawa\u0142o zatrudnienie tysi\u0105com os\u00f3b. Zak\u0142ad prowadzi\u0142 przedszkole, o\u015brodek kultury, w\u0142asn\u0105 przychodni\u0119 i domy wypoczynkowe. Regularnie przyje\u017cd\u017ca\u0142y tu najwa\u017cniejsze osoby w kraju i zagraniczni go\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym artykule na stronie <a href=\"http:\/\/wroclaw.one\">wroclaw.one<\/a> opowiemy o historii wroc\u0142awskiego zak\u0142adu Pafawag, o tym jak si\u0119 zacz\u0119\u0142a i jak si\u0119 sko\u0144czy\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e674f17dff\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e674f17dff\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/fabryka-wagonow-pafawag-jak-warsztat-stolarski-stal-sie-przemyslowym-gigantem-3431\/#Od_warsztatu_stolarskiego_do_przemyslowego_giganta\" >Od warsztatu stolarskiego do przemys\u0142owego giganta<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/fabryka-wagonow-pafawag-jak-warsztat-stolarski-stal-sie-przemyslowym-gigantem-3431\/#Jak_wygladal_Pafawag_w_1945_roku\" >Jak wygl\u0105da\u0142 Pafawag w 1945 roku?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/fabryka-wagonow-pafawag-jak-warsztat-stolarski-stal-sie-przemyslowym-gigantem-3431\/#Co_jeszcze_bylo_produkowane_w_Pafawagu\" >Co jeszcze by\u0142o produkowane w Pafawagu?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/fabryka-wagonow-pafawag-jak-warsztat-stolarski-stal-sie-przemyslowym-gigantem-3431\/#Upadek_Pafawagu\" >Upadek Pafawagu<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Od_warsztatu_stolarskiego_do_przemyslowego_giganta\"><\/span>Od warsztatu stolarskiego do przemys\u0142owego giganta<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Duma Wroc\u0142awia i Polski, Pa\u0144stwowa Fabryka Wagon\u00f3w PAFAWAG, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od otwarcia przez wroc\u0142awskiego przedsi\u0119biorc\u0119 Gottfrieda Linke w latach 30. ubieg\u0142ego wieku&#8230;..ma\u0142ego warsztatu stolarskiego.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Wiadomo, \u017ce Linke-Hofmann-Werke otrzymywa\u0142 zam\u00f3wienia od zarz\u0105du Kolei Pruskich. A poniewa\u017c w tym czasie transport kolejowy w Europie aktywnie si\u0119 rozwija\u0142, ros\u0142a r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 Gottfrieda Linke.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1871 roku Niemcy zwyci\u0119\u017cy\u0142y w wojnie z Francj\u0105, po czym w kraju rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ca\u0142kowita industrializacja. Wp\u0142yn\u0119\u0142o to pozytywnie na rozw\u00f3j \u201cLinke-Hofmann-Werke\u201d, a na pocz\u0105tku XX wieku dawny warsztat stolarski rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 do rozmiar\u00f3w du\u017cej fabryki. W 1912 roku powsta\u0142a sp\u00f3\u0142ka akcyjna \u201cLinke Hofmann Werke\u201d, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 najwi\u0119kszym przedsi\u0119biorstwem przemys\u0142owym na Dolnym \u015al\u0105sku.<\/p>\n\n\n\n<p>Druga wojna \u015bwiatowa po\u0142o\u017cy\u0142a kres ponad stuletniemu istnieniu zak\u0142adu. Jednak otworzy\u0142a te\u017c now\u0105 stron\u0119 w jego historii.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_wygladal_Pafawag_w_1945_roku\"><\/span>Jak wygl\u0105da\u0142 Pafawag w 1945 roku?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>W 1945 roku trwaj\u0105ca od 6 lat wojna zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do naturalnego zako\u0144czenia, ale wypr\u00f3bowania Dolnego \u015al\u0105ska dopiero si\u0119 zaczyna\u0142y. Armia radziecka posuwa\u0142a si\u0119 szybko do przodu, ale Niemcy nie poddawali si\u0119 i stawiali powa\u017cny op\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n<p>Szczeg\u00f3lnie okrutne by\u0142y walki o kontrol\u0119 nad Wroc\u0142awiem, znane jako obl\u0119\u017cenie Breslau. Po szturmie Rosjan na miasto wi\u0119kszo\u015b\u0107 budynk\u00f3w zosta\u0142a zniszczona. Uszkodzeniu uleg\u0142a r\u00f3wnie\u017c fabryka wagon\u00f3w &#8211; eksperci szacuj\u0105, \u017ce stopie\u0144 zniszczenia jej infrastruktury wyni\u00f3s\u0142 80%.<\/p>\n\n\n\n<p>Naoczni \u015bwiadkowie opisywali powojenny Pafawag jako wielk\u0105 kup\u0119 odpad\u00f3w budowlanych wymieszanych z gruzem. Ca\u0142y jego teren by\u0142 zaminowany. Do tego dochodzili pozosta\u0142o\u015bci umocnie\u0144 przeciwczo\u0142gowych, rozmieszczone transformatory, fragmenty kabli i inne rzeczy.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie by\u0142o pr\u0105du, wody ani gazu, a ocala\u0142e warsztaty sta\u0142y puste, bo Niemcy wcze\u015bniej wywie\u017ali wszystkie urz\u0105dzenia.<\/p>\n\n\n\n<p>Taki og\u00f3lny obraz chaosu, spustoszenia i beznadziei zobaczyli Polacy, gdy w lipcu 1945 roku Rosjanie oddali kontrol\u0119 nad dawnym \u201cLinke-Hofmann-Werke\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak w tym czasie dobre p\u00f3\u0142 Europy by\u0142o w ruinie i nie by\u0142o miejsca na rozpacz &#8211; gospodarka kraju potrzebowa\u0142a wagon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego zabrano si\u0119 do pracy z zapa\u0142em. W wyniku prac renowacyjnych w ci\u0105gu miesi\u0105ca w firmie zatrudniono by\u0142o ju\u017c 200 os\u00f3b, w ci\u0105gu dw\u00f3ch miesi\u0119cy 500, a do ko\u0144ca roku prawie 1500.<\/p>\n\n\n\n<p>Pocz\u0105tkowo zak\u0142ad produkowa\u0142 tylko wagony w\u0119glowe, ale w 1946 roku zacz\u0105\u0142 produkowa\u0107 specjalne wagony osobowe i restauracyjne.<\/p>\n\n\n\n<p>Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, jeden z tych modeli zosta\u0142 zaprezentowany w 1948 roku na wystawie \u201cZiemie Wyzwolone\u201d i wed\u0142ug naocznych \u015bwiadk\u00f3w zachwyci\u0142 zwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1950 roku Pafawag uruchomi\u0142 produkcj\u0119 wagon\u00f3w krytych, w 1953 roku powsta\u0142a pierwsza polska lokomotywa elektryczna EP02, a rok p\u00f3\u017aniej pierwszy poci\u0105g elektryczny EW53.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_jeszcze_bylo_produkowane_w_Pafawagu\"><\/span>Co jeszcze by\u0142o produkowane w Pafawagu?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Platformy 4-osiowe i 6-osiowe, transport do przewozu wapna, wagony pocztowe, wagony sypialne i inne typy wagon\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej na zam\u00f3wienie klient\u00f3w zagranicznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Eksperci twierdz\u0105, \u017ce powojenny Pafawag szybko dogoni\u0142 i przewy\u017cszy\u0142 pod wzgl\u0119dem wydajno\u015bci pracy swojego poprzednika &#8211; \u201cLinke-Hofmann-Werke\u201d. O ile w przedwojennym Breslau zak\u0142ad produkowa\u0142 nie wi\u0119cej ni\u017c 400 wagon\u00f3w w\u0119glowych miesi\u0119cznie, a wszystkie polskie zak\u0142ady produkowa\u0142y w tym czasie do 300 sztuk takich wyrob\u00f3w, o tyle Pafawag w tym samym okresie w 1948 roku wyprodukowa\u0142 nawet 800 wagon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"801\" height=\"480\" src=\"https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-42.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3432\" srcset=\"https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-42.png 801w, https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-42-300x180.png 300w, https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-42-768x460.png 768w, https:\/\/cdn.wroclaw.one\/wp-content\/uploads\/sites\/42\/2023\/03\/image-42-696x417.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 801px) 100vw, 801px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W tamtych latach zak\u0142ad zatrudnia\u0142 prawie 8 tysi\u0119cy os\u00f3b. Przemys\u0142owy gigant, jak to by\u0142o w zwyczaju w \u00f3wczesnych krajach socjalistycznych, prowadzi\u0142 przychodnie lekarskie, o\u015brodki zdrowia, przedszkola i kluby sportowe.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Upadek_Pafawagu\"><\/span>Upadek Pafawagu<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Ci\u0119\u017ckie czasy dla zak\u0142adu nadesz\u0142y na pocz\u0105tku lat 90-tych, gdy przesta\u0142a istnie\u0107 PRL, a w wyniku kryzysu gospodarczego gwa\u0142townie spad\u0142 popyt na wagony. W efekcie firma zosta\u0142a sprywatyzowana, a w 1997 roku kupi\u0142a j\u0105 niemiecka firma Adtranz, kt\u00f3ra przemianowa\u0142a Pafawag na Adtranz-Pafawag.<\/p>\n\n\n\n<p>W maju 2001 roku Adtranz (i Pafawag) sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 kanadyjskiej firmy transportowej Bombardier Transportation.<\/p>\n\n\n\n<p>We Wroc\u0142awiu pami\u0105tk\u0105 po \u015bwietnych czasach budownictwa wagonowego zosta\u0142a ulica o charakterystycznej nazwie Wagon oraz instalacja Andrzeja Jarodzkiego z 72-tonow\u0105 lokomotyw\u0105 na placu Strzegomskim &#8211; &#8222;Poci\u0105g do nieba&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Swego czasu to najwi\u0119ksze wroc\u0142awskie przedsi\u0119biorstwo dawa\u0142o zatrudnienie tysi\u0105com os\u00f3b. Zak\u0142ad prowadzi\u0142 przedszkole, o\u015brodek kultury, w\u0142asn\u0105 przychodni\u0119 i domy wypoczynkowe. Regularnie przyje\u017cd\u017ca\u0142y tu najwa\u017cniejsze osoby w kraju i zagraniczni go\u015bcie. W tym artykule na stronie wroclaw.one opowiemy o historii wroc\u0142awskiego zak\u0142adu Pafawag, o tym jak si\u0119 zacz\u0119\u0142a i jak si\u0119 sko\u0144czy\u0142a. Od warsztatu stolarskiego do [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":311,"featured_media":2231,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1165],"tags":[2441,2470,2376,2374,2438,2375,2471,2383,2435,2436,2437],"moimportance":[81],"motype":[1159],"moformat":[83],"class_list":{"0":"post-3431","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-business","8":"tag-ciekawostki-o-znanych-ludziach","9":"tag-fabryka-wagonow-pafawag","10":"tag-fabryki-i-produkcje","11":"tag-fabryki-we-wroclawiu","12":"tag-historia-biznesu","13":"tag-historia-fabryk","14":"tag-jak-wygladal-pafawag-w-1945-roku","15":"tag-rozwoj-biznesu","16":"tag-slawni-ludzie","17":"tag-wroclawianie","18":"tag-wroclawscy-biznesmeni","19":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","20":"motype-eternal","21":"moformat-vlasna"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3431","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/311"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3431"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3431\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3435,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3431\/revisions\/3435"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3431"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3431"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3431"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}