{"id":3583,"date":"2023-01-18T15:45:00","date_gmt":"2023-01-18T14:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/wroclaw.one\/?p=3583"},"modified":"2023-04-04T13:40:18","modified_gmt":"2023-04-04T11:40:18","slug":"dlaczego-w-powojennym-dolnym-slasku-zamknieto-ilustrowany-miesiecznik-slask","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/eternal\/dlaczego-w-powojennym-dolnym-slasku-zamknieto-ilustrowany-miesiecznik-slask-3583","title":{"rendered":"Dlaczego w powojennym Dolnym \u015al\u0105sku zamkni\u0119to ilustrowany miesi\u0119cznik „\u015al\u0105sk”?"},"content":{"rendered":"\n

Dzi\u015b ma\u0142o kto w Jeleniej G\u00f3rze pami\u0119ta, \u017ce to w\u0142a\u015bnie tutaj wydawano miesi\u0119cznik \u201c\u015al\u0105sk\u201d, pierwszy powojenny polski miesi\u0119cznik ilustrowany na Dolnym \u015al\u0105sku. Inicjatywa wydawania tego pisma zrodzi\u0142a si\u0119 w \u015brodowisku miejscowych intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy zaraz po zako\u0144czeniu wojny osiedlili si\u0119 w Jeleniej G\u00f3rze i okolicznych miejscowo\u015bciach. Wi\u0119cej o historii tego wydawnictwa czytaj w naszym artykule na wroclaw.one<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Jak powsta\u0142 \u201c\u015al\u0105sk\u201d?<\/h2>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0105c precyzyjnie, „\u015al\u0105sk” nie by\u0142 pierwszym polskoj\u0119zycznym wydawnictwem na powojennym Dolnym \u015al\u0105sku. Palma zwyci\u0119stwa pow\u0119drowa\u0142a tu de facto do „Pioniera”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w sierpniu 1945 roku, w o\u015brodku regionalnym, jakim by\u0142a w\u00f3wczas Legnica. Jest jednak jedno zastrze\u017cenie – w rzeczywisto\u015bci „Pionier” by\u0142 zwyk\u0142\u0105 gazet\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Swoj\u0105 drog\u0105 Legnica nie cieszy\u0142a si\u0119 d\u0142ugo z posiadania w\u0142asnej gazety, bo w pa\u017adzierniku 1945 roku gazeta przenios\u0142a si\u0119 do Wroc\u0142awia. P\u00f3\u017aniej zmieniono jej nazw\u0119 na „S\u0142owo Polskie”, kt\u00f3re ukazywa\u0142o si\u0119 do pocz\u0105tku lat 90-tych.<\/p>\n\n\n\n

Tym samym wielostronicowy ilustrowany „\u015al\u0105sk” by\u0142 je\u015bli nie pierwszym polskoj\u0119zycznym \u015brodkiem masowego przekazu na powojennym Dolnym \u015al\u0105sku, to na pewno miesi\u0119cznikiem.<\/p>\n\n\n\n

Od wiosny 1946 roku pismo drukowano we Wroc\u0142awiu, a g\u0142\u00f3wna redakcja mie\u015bci\u0142a si\u0119 w Jeleniej G\u00f3rze, przy ulicy Norwida 9 (od 1945 roku Sch\u00f6naustrasse). Inicjatorami powstania pisma, a p\u00f3\u017aniej cz\u0142onkami jego redakcji, byli przedstawiciele miejscowej inteligencji: poeta Edward Kozikowski, Kazimierz Majewski, Ludwik Skurzak i Stefan Kuczy\u0144ski. Ten ostatni by\u0142 redaktorem naczelnym od pierwszego do ostatniego dnia istnienia pisma.<\/p>\n\n\n\n

O czym pisano w „\u015al\u0105sku”?<\/h2>\n\n\n\n

Tematyka artyku\u0142\u00f3w by\u0142a bardzo szeroka. Na \u0142amach miesi\u0119cznika poruszano wa\u017cne kwestie z przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci, m.in. kontrowersyjne wydarzenia historyczne na \u015al\u0105sku oraz aktualne problemy zwi\u0105zane z w\u0142\u0105czeniem regionu w obszar kulturalny kraju.<\/p>\n\n\n\n

Wydawanie polskiego miesi\u0119cznika na Dolnym \u015al\u0105sku mia\u0142o w tamtym czasie du\u017ce znaczenie spo\u0142eczne. Kiedy ukaza\u0142 si\u0119 jego pierwszy numer, na \u015al\u0105sku by\u0142o jeszcze oko\u0142o 1,2 mln Niemc\u00f3w, a tylko 700 tys. Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ich zorganizowane przesiedlenia pod kierownictwem W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki i Ministerstwa Ziem Odzyskanych rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w lutym 1946 roku.<\/p>\n\n\n\n

Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, rok 1946 by\u0142 dla Polski (i dla Dolnego \u015al\u0105ska) prze\u0142omowy pod wieloma wzgl\u0119dami. W kraju wprowadzono narodow\u0105 walut\u0119, we Wroc\u0142awiu uruchomiono polsk\u0105 rozg\u0142o\u015bni\u0119 radiow\u0105, zacz\u0119to wydawa\u0107 \u015bl\u0105ski kwartalnik historyczny „Sob\u00f3tka” (kt\u00f3ry ukazuje si\u0119 do dzi\u015b).<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego \u201c\u015al\u0105sk\u201d zosta\u0142 zamkni\u0119ty?<\/h2>\n\n\n\n

Na tle tych pozytywnych wydarze\u0144 sytuacja z magazynem „\u015al\u0105sk” nie wygl\u0105da\u0142a r\u00f3\u017cowo. Niestety, udany start nie prze\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na dalsze lata prosperity i rozwoju. Na kryzys w wydawnictwie z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 wewn\u0119trzne nieporozumienia, brak wsparcia ze strony w\u0142adz oraz trudna sytuacja polityczna w Polsce. Wszystko to doprowadzi\u0142o do stopniowego upadku czasopisma w ci\u0105gu zaledwie dw\u00f3ch lat.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszym sygna\u0142em zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 ko\u0144ca by\u0142a nieregularno\u015b\u0107 wydawania publikacji. Przeniesienie „redakcji”, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 w zasadzie z jednej osoby, Stefana Kuczy\u0144skiego, do skomplikowanego politycznie i niestabilnego Wroc\u0142awia, nie poprawi\u0142o sytuacji miesi\u0119cznika, a wr\u0119cz przeciwnie.<\/p>\n\n\n\n

W 1948 roku Wroc\u0142aw sta\u0142 si\u0119 scen\u0105 „wielkich wydarze\u0144” na szczeblu lokalnym i krajowym. W lipcu w mie\u015bcie odby\u0142 si\u0119 Kongres Jedno\u015bci M\u0142odzie\u017cy Polskiej, podczas kt\u00f3rego kilka istniej\u0105cych wcze\u015bniej organizacji „dobrowolnie” po\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 w jedn\u0105 o nazwie Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Polskiej. W tym samym miesi\u0105cu we Wroc\u0142awiu odby\u0142a si\u0119 wystawa „Terytoria Odzyskane” pod patronatem Ministerstwa Ziem Odzyskanych.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego jest ona wa\u017cna? By\u0142o to wydarzenie, kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cony by\u0142 ostatni numer „\u015al\u0105ska” i kt\u00f3re ostatecznie doprowadzi\u0142o do jego zamkni\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

Po dwuznacznym przyj\u0119ciu wystawy przez „g\u00f3r\u0119” wydano gromki „wniosek organizacyjny”. W jego wyniku organizator imprezy, kieruj\u0105cy miesi\u0119cznikiem W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, zosta\u0142 oskar\u017cony o prawicowe i nacjonalistyczne sk\u0142onno\u015bci i uwi\u0119ziony. Gdy w 1956 r. wyszed\u0142 z wi\u0119zienia, miejsce „\u015al\u0105ska” by\u0142o ju\u017c zaj\u0119te – w Jeleniej G\u00f3rze wydawano now\u0105 gazet\u0119 „Tezy Jeleniog\u00f3rskie” oraz lokalne pismo „Nowiny Jeleniog\u00f3rskie”.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Gdzie dzi\u015b mo\u017cna znale\u017a\u0107 miesi\u0119cznik „\u015al\u0105sk”? Archiwalne egzemplarze pisma znajduj\u0105 si\u0119 w elektronicznej bibliotece jeleniog\u00f3rskiej, a oryginalne egzemplarze w jeleniog\u00f3rskim oddziale Archiwum Pa\u0144stwowego we Wroc\u0142awiu oraz w bibliotece Muzeum Karkonoskiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b ma\u0142o kto w Jeleniej G\u00f3rze pami\u0119ta, \u017ce to w\u0142a\u015bnie tutaj wydawano miesi\u0119cznik \u201c\u015al\u0105sk\u201d, pierwszy powojenny polski miesi\u0119cznik ilustrowany na Dolnym \u015al\u0105sku. Inicjatywa wydawania tego pisma zrodzi\u0142a si\u0119 w \u015brodowisku miejscowych intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy zaraz po zako\u0144czeniu wojny osiedlili si\u0119 w Jeleniej G\u00f3rze i okolicznych miejscowo\u015bciach. Wi\u0119cej o historii tego wydawnictwa czytaj w naszym artykule na […]<\/p>\n","protected":false},"author":312,"featured_media":2557,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1165],"tags":[2566,2561,2562,2564,2563,2565,2383,2435,2567,2437],"moimportance":[81],"motype":[1159],"moformat":[83],"class_list":{"0":"post-3583","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-business","10":"tag-ilustrowany-miesiecznik-slask","11":"tag-jak-powstal-slask","12":"tag-miesiecznik-slask","13":"tag-o-czym-pisano-w-slasku","14":"tag-rozwoj-biznesu","15":"tag-slawni-ludzie","16":"tag-tematyka-artykulow","17":"tag-wroclawscy-biznesmeni","18":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","19":"motype-eternal","20":"moformat-vlasna"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/312"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3583"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3587,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3583\/revisions\/3587"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3583"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3583"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3583"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/wroclaw.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}